غزلي زيبا از امير خسرو دهلوي
عاشق شدم و محرم اين كار ندارم
فرياد كه غم دارم و غمخوار ندارم
آن عيش كه ياري دهدم صبر نباشد
وان بخت كه پرسش كندم يار ندارم
دل پر ز غم و غصه هجر است وليكن
از تنگ دلي طاقت گفتار ندارم
دارم غم ديدار تو بسيار نه اندك
ليكن غم خود اندك و بسيار ندارم
خون شد دل خسرو ز نگه داشتن راز
چون هيچ كسي محرم اسرار ندارم
اين شعر از يغماي جندقي است.
ما خراب از مي و خمخانه ز مي آبادست
ناصح از باده سخن كن كه نصيحت باد است
گوش اگر گوش تو و ناله اگر ناله من
آنچه البته به جايي نرسد فرياد است
شاعري ‹ توفيق › نام عبادتهاي ما را اينگونه بيان مي كند.
ما كز پي سد ّ جوع هرگز در خانه خود غذا نداريم
خوب است كه روزه اي بگيريم منّت به سر خدا گذاريم
اين بيت دلپذير از مير مشتاق است.
فلك سرسبزت ار سازد مريد بيد مجنون شو
كه هرچند او ترقّي مي كند سر بر زمين دارد
تك بيت هايي از حكيم شفايي
ـ پرستاري ندارم بر سر بالين بيماري
مگر آهم از اين پهلو به آن پهلو بگرداند
ـ به غلط هم نرود بر سر مجنون ليلي
عاشق اين بخت ندارد غلطي ساخته اند
ـبه حشرم وعده ديدار اگر دادي نمي ترسم
وصال چون تويي را صبر اين مقدار مي بايد
اين سوال و جواب زيبا از رودكي است.
آمد بر من ،كه؟ يار ، كي ؟ وقت سحر
ترسيده زكه ،زخصم ، خصمش كه ؟ پدر
دادمش دو بوسه ،بر كجا ؟ بر لب تر
لب بُد ،نه چه بُد؟عقيق ،چون بُد ؟چو شكر
فايده سفر از ديدگاه ‹ آفرين لاهوري ›
سفر صاحب هنر را قيمت افزاي شرف باشد
نگردد كس خريدار گهر تا در صدف باشد
سعدي سفر را باعث كمال و پخته شدن آدمي مي پندارد.
بسيار سفر بايد تا پخته شود خامي
صوفي نشود صافي تا در نكشد جامي
مولوي نيز سخني به اين مضمون دارد
از سفر ها ماه كيخسرو شود
بي سفر ها ماه كي خسرو شود ؟
همچنين مولانا ،مراد يافتن حضرت يوسف (ع) را به خاطر سفر مي داند
نگر به يوسف كنعان كه از كنار پدر
سفر فتادش تا مصر وگشت مستثنا
از سفر بيدق شود فرزين مراد وز سفر يابيد يوسف صد مراد
ابياتي زيبا از ‹ خواجه علي تراب جهرمي›
دلبر كه در طرف چمن خوابيده يكتا پيرهن
ترسم كه بوي نسترن خواب است و بيدارش كند
از نگهت گل دوختم، پيراهني بهر تنش
از بس لطيف است آن بدن ترسم كه آزارش دهد
اي ماهتاب آهسته رو ، اندر حريم يار من
ترسم صداي پاي تو ، خواب است و بيدارش كند
‹ عطار نيشابوري › مقايسه اي اجمالي بين شيطان و انسان بي نماز انجام
دادهاست و چنين بيان مي كند.
شيطان كه رانده گشت بجز يك گناه نكرد
خود را براي سجده آدم رضا نكرد
شيطان هزار مرتبه بهتر ز بي نمـــــــاز
او سجده را بر آدم و اين بر خدا نكرد
اين رباعي از فرخي يزدي است
زين محبس تنگ در گشودم ، رفتم
زنجير ستم پاره نمودم ، رفتم
بي چيز و گرسنه و تهيدست و فقير
زان سان كه نخست آمده بودم، رفتم
شاعري به نام ‹ نعمت اله كرماني › تفاوت بين شريعت و طريقت و حقيقت
را اينگونه به تصوير كشيده است.
دانستن علم دين شريعت باشد چون در عمل آوري طريقت باشد
گر علم و عمل جمع كني با اخلاص از بهر رضاي حق ، حقيقت باشد
يك رباعي از بابا افضل كاشاني
بد اصل گدا كه خواجه گردد نه نكوست
مغرور شو د ، نداند از دشمن دوست
گر دايره كـــــــوزه ز گوهر سازند
از كوزه همان برون تراود كه در اوست
تلقين عارف
حكايت شده كه يكي از عرفا بر جنازه اي حاضر شد،از او تمنا كردند براي ميّت
تلقين بخواند ،او ميّت را به اين دو بيت تلقين كرد.
گر منع كند جمله جهان ،كردستم
لطف تو اميد ست كه گيرد دستم
گفتي كه به وقت عجز دستت گيرم
عاجز تر از اين مخواه كاكنون هستم
اين رباعي زيبا از ابوسعيد ابوالخير است
گر در يمني چو با مني پيش مني ور پيش مني چو بي من در يمني
من با تو چنانم اي نگار يمني خود در غلطم كه من توام يا تو مني
شاعري ديگر شعري قريب به اين مضمون دارد
گر با همه اي چو بي مني بي همه اي ور بي همه اي چو با مني با همه اي
رشته صياد
بسیار دست و پا مزن ای دل به زلف یار
تسلیم شو ،که رشته ی صیاد محکم است
لسانی شیرازی
دانه و دام
دانه از خال سیه داری و دام از سر زلف
وای بر حال من و مرغ دل غافل من
فرصت شيرازي
خاك شو...
از بهاران کی شود سر سبز سنگ خاک شو تا گل برویی ، رنگ رنگ
سالها بودی تو سنگ دلخــــــــراش آزمون را یک زمانی خار بــــاش
مولانا
بر خود مي گري
دیده آ ،بر دیگران نوحه گری یک دمی بنشین و بر خود می گری
زابر گریان شاخ سبز و تر شود زانکه شمع از گریه روشن تر شود
هر کجا نوحه کنند آنجا نشین زانکه تو اولیتری اندر حنـــــــین
مولانا
كارگه صنع
همه اجزاء جهان جاذب و مجذوب هم اند
راستی کارگه صنع تمـــــــــاشا دارد
صغير اصفهاني
آتش در نيستان
یک شب آتش در نیستانی فتاد
سوخت چون عشقی که بر جانی فتاد
شعله تا سر گرم کار خویش شد
هر نی ایی شمع مزار خویش شد
نی به آتش گفت کاین آشوب چیست
مر ترا زین سوختن مطلوب چیست
گفت آتش بی سبب نفـــــــروختم
دعوی بی معنی ات را سوختم
زانکه می گفتی نی ام با صد نمود
همچنان در بند خود بودی که بود
با چنین دعوی چرا ای کم عیار
برگ خود می ساختی هر نو بهار
مرد را دردی اگر باشد خوش است
درد بی دردی علاجش آتش است
گيسو
به گیسویت که از سویت به دیگر سو نتابم رخ
گرَم صد بار چون گیسو به گرد سر بگردانی
قاآني
بگذاري و بگذري
یکی کرد در خاک گنجی نهان بدو گفت: کار آگهی کای فلان
به صد سعی اش ازخاک کردند دور تو بازش به خاک اندر آری به زور
اگر هوشمنـــــــــــدی و دانشوری نباید که بگذاری و بگـــــــــــذری
جهان بهر ما گر چه آراستند ز ما و تو چیز دگر خواستنــــــــد
بسمل شيرازي
خود ستايي
گفتمش خاک راه توست کمال گفت: بگذار خود ستایی را
كمال خجندي
وقت مغتنم شمار
هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار
کس را وقوف نیست که انجام کار چیست
حافظ
سعدی:
ای یار نا سامان من، از من چرا رنجیده ای
وی درد و ای درمان من از من چرا رنجید ه ای
ای سرو خوش بالای من ، ای دلبر رعنای من
لعل لبت حلوای من، از من چرا رنجید ه ای
بنگر ز هجرت چون شدم،سر گشته چون گردون شدم
وز ناوکت پر خون شدم، از من چرا رنجید ه ای
گر من بمیرم از غمت ، خونم بتا در گردنت
فردا بگیــــــرم دامنت از من چرا رنجید ه ای
آب كم جو...
هر چه رویید از پ ی محتاج رُست تا بیــــــابد طالب چیزی که جست
هر کجا دردی دوا آنجـــــــــا رود هر کجا فقری ،نوا آنجــــا رود
هر کجا مشکل ،جواب آنجا رود هر کجا کشتی است ،آب آنجا رود
آب کم جو تشنگی آور به دست تا بجوشد آبت ا ز بالا و پست
مولانا
نيكي به جاي يارا
ده روز مهر گردون افسانه است و افسون
نیکی بجای یاران، فرصت شمار یارا
حافظ
سرمايه سخن
همه سرمایه ی سعدی سخن شیرین بود وین ازاو ماند ،نداند که چه با او برود
سعدي
مال و عقل
هر که را مال هست و عقلش نیست روزی ان مال ،مالشی دهــــــــدش
وانکه را مال هست و عقلش نیست روزی آن عقل ، بالشی نهــــــدش
عمادي شهرياري
اسير خويش
ای مستِ ناز ،طعن اسیری به ما مزن
از خویش غافلی که نگشتی،اسیر خویش
حزين لاهيجي
در بيان مقام توكل
تكيه بر تقوي و دانش در طريقت كافريست
راهرو گر صد هنر دارد توكل بايدش
توكل به معناي اعتماد بر خدا و واگذاري نتيجه امور به خداست.انسان به ميزاني
كه نسبت به خداوند معرفت داشته باشد به همان نحو بر خدا توكل دارد به اين
صورت كه هر چه شناخت ما به خدا بيشتر باشد توكل ما بر خدا بيشتر است.
نكته اي كه در باب توكل بايد به آن توجه داشت برداشت ناصواب از معناي
توكل است به اين نحو كه بعضي انسانها توكل را به معناي عدم استفاده از
اسباب و علل در جهان مي دانند يعني استفاده از اسباب و وسايل رات خلاف
معناي توكل مي شمارند. ناگفته پيداست كه از اين ابزار براي رسيدن به
مقصود بايد نهايت استفاده را نمود چرا كه حكمت خدا چنين اقتضاء مي كند
اما در عين حال نبايد از واگذاري نتيجه امور به خدا غافل شد كه در غير اين
صورت سرانجام بدي براي انسانها به همراه خواهد داشت .
گر خدا خواهد نگفتند از بطر پس خدا بنمودشان عجز بشر
خداوند در سوره آل عمران آيه 159 خطاب به پيامبر ( ص) مي فرمايد:
.... .و شاورهم في الامر فاذا عزمت فتوكل علي الله . د ر كارها با آنان
مشورت كن و چون تصميم گرفتي بر خدا توكل كن به عبارتي ديگر
توكل پس از مشورت و تصميم گيري است نه قبل از آن برخلاف نظر
بعضي از انسانها كه توكل را به معناي واگذاري تام امو ر به خدا
مي دانستند و اندك تلاشي در اين زمينه را مخالف با امر خدا تلقي
مي كردند. چنانچه از پيامبر (ص) منقول است : روزي رسول خدا (ص)
با مردمي بر خورد كه اهل كار و تلاش نبودند ، به آنان فرمود: شما
چه گروهي هستيد ؟ گفتند: ما توكل كنندگان بر خدا هستيم
فرمود: نه، بلكه شما سربار ديگران هستيد.
گر توكل مي كني در كار كن كشت كن پس تكيه بر جبار كن
اگر انسان اهل معرفت باشد مي داند كه خداوند در راستاي راهيابي انسان
به خواسته هايش ابزار و وسايلي را مهيا نموده است كه بايد از آن بهره جويد
خواجه چون بيلي به دست بنده داد بي سبب معلوم شد او را مراد
بنابراين اسباب و ابزار در جهان جز ء حكمت خداست و نمي تواند منافي
امر توكل باشد.
در روايت است كه عربي نزد پيامبر(ص) آمد در حاليكه شتر خويش را رها كرد.
رسول اكرم (ص) فرمود : شترت را كجا گذاشتي؟ گفت: آنرا رها كردم و
بر خدا توكل نمودم ؛ پيامبر (ص) فرمود: اعقلها و توكّل .پايش را ببند و
بر خدا توكل كن.
گفت پيغمبر به آواز بلند با توكل زانوي اشتر ببند
رمز الكاسب حبيب الله شنو از توكل در سبب كاهل مشو
در توكل بايد به نكات توجه داشت كه توكل فقط به معناي گفتن لفظ يا
جمله نيست بلكه امري قلبي و دروني است و در اين صورت است كه
مي تواند موپر واقع شودو نكته ديگر اينكه توكل وقتي معناي واقعي
دارد كه انسان مسئوليت خود را به درستي انجام دهد ،سپس بر خدا
توكل نمايد كه زين پس هرچه پيش آيد در واقع به صلاح اوست
چنانكه سنايي مي فرمايد:
زالكي كرد سر برون ز نهفت كِشته خود چو خشك ديد بگفت
اي همه آن تو چه نو چه كهن رزق بر توست هر چه خواهي كن
بنابر اين نبايد از مصلحت بعضي از امور غافل بود
عسي ان تكرهوا شيئا ً و هو خير لكم و عسي ان تحبّوا شيئا ً و هو شرٌ لكم
چه بسا چيزهايي را كه ناپسند مي دانيد در حاليكه به سود شماست و چه
بسا چيزهايي كه دوست مي داريد كه آن به ضرر شماست.
غمناك نبايد بود از طعن حسود اي دل
باشد كه چو وابيني خير تو در اين باشد
يا:
آن كس كه توانگرت نمي گرداند
او مصلحت تو از تو بهتر داند
پروين اعتصامي نيز در داستاني بسيار زيبا با عنوان گره گشا اين مساله را
يادآور مي شود كه در پايان اين سخن به آن اشاره مي شود.
پير مردي مفلس و بر گشته بخت روزگاري داشت ناهموار و سخت
هم پسر هم دخترش بيمار بود هم بلاي فقر و هم تيمار بود
روزها مي رفت بر بازار و كوي نان طلب مي كرد و مي برد آبروي
هر اميري را روان مي شد ز پي تا مگر پيراهني بخشد به وي
صبحگاهي رفت و از اهل كرم كس ندادش نه پشيز و نه درم
رفت سوي آسيا هنگام شام گندمش بخشيد دهقان يك دو جام
زد گره بر دامن آن گندم ، فقير شد روان و گفت كاي حيّ قدير
گر تو پيش آري به فضل خويش دست بر گشايي هر گره كايام بست
چون كنم يارب در اين فصل شتا من عليل و كودكــــــانم ناشتا
مي خريد اين گندم ار يكجا ي كس هم عسل زان مي خريدم ،هم عدس
بس گره بگشوده اي از هر قبيل اين گره را نيز بگشا ،اي جليل
اين دعا مي كرد و مي پيمود راه ناگه افتادش به پيش پا نگاه
ديد گفتارش فساد انگيخته وان گره بگشوده ،گندم ريخته
بانگ بر زد كاي خداي دادگر چون تو دانايي، نمي داند مگر
سالهــــــــا نرد خدايي باختي اين گره را زان گره نشناختي
من ترا كي گفتم اي يار عزيز كاين گره بگشاي و گندم را بريز
ابلهي كردم كه گفتم اي خدا گر تواني اين گر ه را بر گشا
آن گره را چون نيارستي گشود اين گره بگشودنت آخر چه بود
الغرض برگشت مسكين دردناك تا مگر بر چيند آن گندم ز خاك
چون براي جستجو خم كرد سر ديد افتاده يكي هميان زر
سجده كرد و گفت كاي رب و دود من چه دانستم ترا حكمت چه بود
هر بلايي كز تو آيد ،رحمتي است هر كه را فقري دهي ،آن دولتي است
گندمم را ريختي تا زر دهي رشته ام بردي ، كه تا گوهر دهي
در تو پروين نيست فكرو عقل و هوش ورنه ديگ حق نمي افتد ز جوش
صورت آفرين
روزی که آفرید ترا، صورت آفرین بر آفرینش تو به خود گفت ،آفرین
صد صورت آفرید چنین،صورت آفرین بر آفرین چنین صورت ، آفرین
جامی سمنانی
طاعت جواني
به روز جوانی نکردیم طاعت که می داشت بازار قوّت روایی
به پیرانه سر توبه و طاعت ما ز بیچارگی دان نه از پارسایی
قوامي رازي
اندیشه های الهام بخش:
*کسی که دارای عزمی راسخ است ،جهان را مطابق میل خویش عوض می کند.(گوته)
*اگر می خواهی بنده ی هیچ کس نشوی ،بنده ی هیچ چیز مشو .(ژاک دوال)
*آن که می تواند، انجام می دهد ،ان که نمی تواند،انتقاد می کند.(جرج برنارد شاو)
*اگر خاموش بنشینی تا دیگران به سخنت آورند ،بهتر از آن است که سخن بگویی و خاموشت کنند .
(سقراط)
انوری:
ای مردمان بگویید آرام جـــــــــــان من کو
راحت رسان هر کس ،محنت رسان من کو
نامش همی نیارم بردن به پیش هر کس
گه گه به ناز گویم ، ســـــــرو روان من کو
در بو ستان شادی هر کس گلی بچیند
آن گل که نشکنندش در بوســــــتان من کو
جانان من سفر کرد با برفت جــــــــــانم
باز آمدن از ایشان پیداست آن من کـــــــو
هر کس به خانمانی دارند مهــــــــربانی
من مهربان ندارم ،نا مهــــــــربان من کو
گريزگاه
نظر ار کنم به رویت اثری نماند از من
به تو زحمتی چه دارد ،به یکی نگاه دارم
تو به فکر آنکه از در به چه حیله ام برانی
من ساده دل به این خوش که گریزگاه دارم
مجمر زواره اي
وعده خوبان
وفا به وعده نکرد از هزار یک، آری
هزار وعده ی خوبان یکی وفا نکند
محمود فرخ
كاروان سرا
ما کاروانی ایم و جهان کاروان سرا
در کاروان سرا نکند کاروان، سرا
كاتبي ترشيزي
فرصت شیراری:
برده است ، که ؟ یاری،چه؟ دل ؛از دست که؟از دست من
خود دادی اش دل؟نی، چه شد بربود چون؟ با مکر و فن
کارش چه باشد؟دلبـــــــری ،دل از کسی برده ؟ بلی
از چند کس؟ از یک جهان ،از چه قبیل ؟از مرد و زن
جان می ستاند چشم او؟آری ، چه گه؟گــــــــــاه نگه
دل می کشاند زلف او ؟ آری ، چگونه ؟چون رسن
تندی کند؟ آری ، کجا؟ هر جا که باشد عــــــاشقی
شور افکند ؟آری ،چه گه؟ هر گه که می گوید سخن
شیرین بوَد لعلش؟ بلی، بوسی تو او را؟ کی توان
در حسرتش چون می کنی؟ جان می کَنم چون کوهکن
در دل چه داری ؟ عقده ها، از چه؟ از آن زلف سیه
هرگز گشاید عقده ات؟ آری چو بگشاید دهن
خواهی کشی او را به بر؟ آری، چه سان؟ همچون قبا
از شوق آن چون می کنی؟ پاره کنم چه؟ پیرهن
فرصت تویی؟ آری منم، ز اهل کجا؟ شیرازی ام
سودا چه داری؟ عاشقی، سودت چه؟ رنج است و محن
گداي ره نشين
به خواری منگر ای منعم ضعیفان ونحیفان را
که صدر مجلس عزّت گدای ره نشین دارد
حافظ
بازآ
کرده ای عهد که باز آیی و مارا بکشی وقت آنست که لطفی بنمایی،باز آ
رفتی و باز نمی آیی و من بی تو بجان جان من این همه بی رحم چرایی ،بازآ
بي بصري آدم
آدم از بی بصری بندگی آدم کرد
گوهری داشت ولی خرج قباد و جم کرد
یعنی از خوی غلامی ز سگان پست تر است
من ندیدم که سگی پیش سگی سر خم کرد
اقبال
پير جهانديده
صد حیف که ما پیر جهاندیده نبودیم روزی که
رسیدیم به ایام
جوانی
واعظ قزويني
اقرار بندگي
در كوي عشق شوكت شاهي نمي خرند
اقرار بندگي كن و اظهار چاكري
حافظ
گندم خال
گندم خال تو آنروز که دیدم گفتم خرمن طاعت ما بر سر این دانه رود
يغماي جندقي
نديدن خود را
عیب است بزرگ بر کشیدن خود را وز جمله ی خلق بر گزیدن خود را
از مردمک دیده بباید آموخت دیدن همه کس را و ندیدن خود را
خواجه عبدالله انصاري
نظر دوست
نظری دوست ز حالم ز عنایت فرمود هر چه آموخته ام زان نظر آموخته ام
سنايي
بزرگترين حسرت روز قيامت
بزرگترین حسرتها در روز قیامت ،حسرت مردی است که مالی را به گناه گرد آورد وآن را شخصی به ارث برد که در اطاعت خدای سبحان بخشش کرد و با آن وارد بهشت شد و گرد آورنده ی اوّلی وارد جهنّم گردید.
امام علي (ع) نهج البلاغه حدیث 429
آبرو
آبي است آبرو كه نيايد به جوي باز از تشنگي بمير و مريز آبروي خويش
طالب آملي
دست طلب كه مي كني سوي كسان دراز
پل بسته اي كه بگذري از آبروي خويش
صائب
راستي و دروغ
يكي را كه عادت بود راستي خطايي رود در گذارند از او
وگر نامور شد به قول دروغ دگر راست باور ندارند از او
سعدي
بالا نشستن
چو می دانستی افتادن به ناچار نبایستی چنین بالا نشستن
بپای خویش رفتن به نبودی کز اسب افتادن و گردن شکستن
سعدي
نظم و ترتيب آفرينش
مولانا هم همانند ساير عرفا،قائل به نظم و ترتيب در جهان آفرينش ،مخصوصاً افلاك
است به گونه اي كه كوچكترين بي نظمي را سبب خلل در آن مي داند.
ابرو خورشید و مه و نجم بلند جمله بر ترتیب آیند و روند
هر یکی ناید مگر در وقت خویش که نه پس ماند ز هنگام و نه پیش
آفتابي كز وي اين عالم فروخت اندكي گر پيش آيد جمله سوخت
چنانكه حافظ نيز بارها اين مساله را گوشزد مي كند
نيست در دايره يك نكته خلاف از كم و بيش
كه من اين مساله بي چون و چرا مي بينم
ويا شيخ محمو شبستري در كتاب گلشن رازاين مساله را به دانه هاي تسبيح
تشبيه كرده كه به صورت زيبا در كنار هم نشسته اند چنانچه اگر يك دانه را از آن
جدا كنيم كل اجزاي آن دچار خلل خواهد شد.
جهان چون خط و خال و زلف و ابروست
كه هر چيزي به جاي خويش نيكوست
اگر يك ذره را بر گيري از جاي
خلل يابد همه اجزاء سرا پا
غزلی از رفعت سمنانی:
عشق تو می کشاندم شهر به شهر،کوبه کو
مِهر تو می دواندم پهنه به پهنه ،سوبه سو
سیل سرشک و خون دل ،از دل و دیده شد روان
قطره به قطره،شط به شط ،بحر به بحر،جو به جو
بافته با محبّتم ،رشته ی تار و پود جــــــــان
تار به تار،نخ به نخ،رشته به رشته ،پو به پو
آنچه دل از فراق او کرد به من نمی کند
آتش هجر من به من ،آب وصال او به او
نیست جز او چو بنگری در صحف ولای من
آیه به آیه ،خط به خط،صفحه به صفحه،توبه تو
بود و نبود جز دلم در خم زلف او نهـــــــان
طرّه به طرّه خم به خم،رشته به رشته ،موبه مو
رفعت و شرح عشق او ،تا ننهــــــــد نمی کند
سینه به سینه لب به لب ،چهره به چهره رو به رو
‹ مادر› در كلام حكيمان
بتهون:
مادر سازنده ی جهان و تا بلو ی آفریدگاراست.
ناپلئون:
مادربا دستی گهواره وبا دستی عا لم راتکان می دهد.
گوته: مادر شاهکارطبیعت است
اشارت دوست
موقوف التفــــــاتم تا کی رسد اجازت
از دوست یک اشارات ؛از ما به سر دویدن
همام تبريزي
قصه كوزه گر
ای شنیده فسانه بسیــــــــاری قصه ی کوزه گر شنو باری
کوزه گر سال و ماه درتک و پوی تا کند خاک دیگران به سبوی
چون که خاکش نقاب روی کنند دیگران خاک او سبوی کنند
سنايي
ابوسعيد ابوالخير:
اسرار ازل را نه تو داني و نه من
وين حرف و معما نه تو خواني و نه من
هست از پس پرده گفتگوي بسيار
چون پرده بر افتد ، نه تو ماني و نه من
غزلي از نظيري نيشابوري
غافل به من رسيد و وفا را بهانه ساخت
افكنده سر به پيش و حيا را بهانه ساخت
آمد به بزم و ديد من تيره روز را
ننشست و رفت و تنگي جا را بهانه ساخت
رفتم به مسجد از پي نظّــــاره رُخش
دستي به رو گرفت و دعا را بهانه ساخت
آلوده بود پنجه اش از خون عاشقان
بستن به دست خويش حيا را بهانه ساخت
زاهد نداشت تاب نگــــــاه پرب رُخان
كُنجي گرفت و ترس خدا را بهانه ساخت
مستانه مي گذشت نظيري به كوي يار
آنجا رسيد و سستي پا را بهانه ساخت
جمله های کوچک،درسهای بزرگ:
همنشین خوب از تنهایی بهترست و تنهایی از همنشین بد.
مردان موفق امروز کودکان جسور دیروزند.
اگر فرصت فکر کردن به بدبختی را نداشته باشی،خوشبختی.
استفاده از فرصت های کوچکی که داریم بهتر از آنست که منتظر شانس بزرگتری باشیم که شاید هیچ وقت نیاید.
طولانی ترین راهها با یک قدم کوچک آغاز میشود.
فکر های ما زندگی ما را می سازند.
اگر همیشه در حسرت زندگی دیگران باشید،فرصت لذت بردن از زندگی خود را از دست می دهید.
خاكستر نشين
آتش افسرده ی از کاروان وا مانده ام
همرهان رفته خاکستر نشینم کرده اند
واهب بختياري
كاروان
رفتی و رفتن تو آتش نهاد بر دل
از کاروان چه ماند جز آتشی به منزل
اميدي تهراني
آب و آتش
در وصل هم ز عشق تو ای گل در آتشم
عاشق نمی شوی که ببینی چه می کشم
با عشق آب عقل به یک جو نمی رود
بیچاره من که ساخته از آب و آتشم
شهريار
نان و ايمان
ابوالحسن خرقانی بر سر در مهمان سرایش نوشته بود ،نانش بده و از ایمانش مپرس.
دو نگاه
دو نگاهی که کردمت همه عمر نرود تا قیـــــــــــامت از یادم
نگه اوّلین که دل بــــــــــــردی نگه آخرین که جـــــــــان دادم
مناجات
یارب این بخشش نه حدّ کار ماست لطف تو لطف خفی را خود سزاست
دست گیر از دست ما ،ما را بخر پرده را بر دار و پرده ی ما مدر
باز خَر ما را از این نفس پلید کاردش تا استخوان ما رسید
از چو ما بیچارگان این بند سخت کی گشاید ای شه بی تاج و تخت
این چنین قفل گران را ای ودود که تواند جز که فضل تو گشود
ما ز خود سو تو گردانیم سر چون تویی از ما به ما نزدیکتر
این دعا هم بخشش و تعلیم تست گرنه در گلخن گلستان از چه رُست
تا بود چنين بود...
تاکی دلت از چرخ حزین خواهد بود با محنت و درد همنشین خواهد بود
خوش باش که روزگارپیش از من و تو تا بود چنین بود و چنین خواهد بود
هلالي
گريه
طفل یک روزه همی داند طریق که بگرید، تا رسد دایه ی شفیق
تو نمی دانی که دایه دایگان کم دهد بی گریه شیر او رایگان
گفت:فلیبکوا کثیراً،گوش دار تا بریزد شیر فضل کـــــــردگار
مولانا
دو ركعت عشق
«فی العشق رکعتین لا یصحُّ وضوءُ الاّ بالدّم»
عشق را دو رکعت است وضوی آن درست نباشد مگر به خون.
حافظ:
طهارت ارنه به خون جگر کند عاشق
به قول مفتی عشقش درست نیست نماز
(از یاد رفته) غزلی از حزین لاهیجی:
ای وای بر اسیری کز یاد رفته باشد
در دام مانده باشد ، صیّـاد رفته باشد
آه از دمی که تنها با داغ او چو لاله
در خون نشسته باشم چون باد رفته باشد
خونش به تیغ حسرت یارب حلال بادا
صیدی که از کمندت آزاد رفته باشد
از آه دردناکی سازم خبر دلت را
روزی که کوه صبرم بر باد رفته باشد
رحم است بر اسیری کزگرد دام زلفت
با صـــد امّیدواری نا شاد رفته باشد
شادم که از رقیبان دامنکشان گذشتی
گو، مشت خاک ما هم بر باد رفته باشد
آواز تیشه امشب از بیستون نیامد
شاید به خواب شیرین فرهاد رفته باشد
پر شور از حزین است امروز کوه و صحرا
مجنون گذشته باشد ،فرهاد رفته باشد
استادي عشق
آفرین بر عشق کلّ اوستاد صد هزاران ذرّه را داد اتّحاد
همچو خاک مفترق در رهگذر یک سبوشان کرد دست کوزه گر
مولانا
حکایت ادبی:
سیف باخرزی از فضلای شاعران است.شخصی این دو بیت را برای او فرستاد:
ای خردمند ،سیف باخرزی بالله ارتو به ارزنی ارزی
کی تو با آدمی توانی زیست چون ترا گفته اند با خر،زی
و او در جواب نوشت:
ای خردمند طاعت من کن تا کی آخر تو معصیت ورزی
زین سپس عمر با تو سر بکنم چون مرا گفته اند باخر،زی
افكار
آدمی ساخته ی افکار خویش است.فردا همان خواهد شد که امروز اندیشیده است.
مولانا:
ای برادر تو همه اندیشه ای مابقی تو استخوان و ریشه ای
نتيجه تلاش
امام علی (ع) :
هر کسی دری را مصرّانه بکوبد ،سرانجام وارد می شود.
مولانا:
گفت پیغمبر که چون کوبی دری عاقبت زان در برون آید سری
چون نشینی بر سر کوی کسی عاقبت بینی تو هم روی کسی
چون زچاهی میکَنی هرروز خاک عاقبت اندر رسی در آب پــــاک
جمله می دانند اگر تو ،نگروی هر چه می کاریش روزی ،بدروی
خواسته دل
سروی و رخ تو ماه آراسته است ماهی و قد تو سرو نو خاسته است
چندانکه ز پای تا سرت می نگرم آنی که دل من از خدا خواسته است
عاشق اصفهاني
مشتي خاك
گر فضل كني ندارم از عالم باك ور قهر كني شوم بيك باره هلاك
روزي صد بار گويم اي صانع پاك مشتي خاكم چه آيد از مشتي خاك
ابوسعيد ابوالخير
تاوان عاشقي
زاهد بودم ترانه گویم کردی سر حلقه ی بزم و باده جویم کردی
سجاده نشین با وقاری بودم بازیچه ی کودکان کویم کردی
مولانا
دوزخ و مومن
در حدیث آمد که مومن در دعا چون امان خواهد ز دوزخ از خدا
دوزخ از وی هم امان خواهد بجان که خدایا دور دارم ،از فلان
مولانا
*اذا قال المومنُ اللهمّ اجِرني من النّار ،تقول النّارُ ،اللهمّ اجِرني منهُ.
چون مومن گوید خدایا مرا از آتش پناه ده ،آتش گوید خدایا مرا از او پناه ده.
روز آشنايي
بینم چو وفا ز بی وفایی ترسم در روز وصال از جدایی ترسم
مردم همه از روز جدایی ترسند جز من که ز روز آشنایی ترسم
عبد الرزاق لاهيجي
مشق ليلي
ديد مجنون را يكي صحرا نورد در ميان باديه بنشسته ، فــــــرد
صفحه كرده ريگ و انگشتان ،قلم مي زند با دست خونين اين رقم
گفت ای مجنون شيدا چيست، اين مي نويسي نامه بهر كيست ،اين
گفت مشق نام ليلــــي مي كنم خاطر خود را تسلـــــي مي كنم
چون ميسّر نيست من را كام او عشق بازي مي كنم با نام او
نيست جز نامي از او در دست من زان بلندي يافت قدر پست من
جامي
چه كار كنم
بارها با خود اين قرار كنم كه رَوم ترك عشق يار كنم
باز انديشه مي كنم كه اگر نكنم عاشقي ، چه كار كنم
امير خسرو
غزلي زيبا ازجلال الدین همایی:
تا چند عمـــــر در هوس و آرزو رود
ای کاش این نفس که بر آمد فرو رود
مهمـــــان سراست خانه دنیا که اندرو
یک روز این بیاید و یک روز او رود
بر کام دل به گــــــردش ایام دل مبند
کاین چرخ کج مدار نه بر آرزو رود
آن کس که سر به جیب قناعت فرو نبرد
بگـــــــــذار تا به چاه مذلّت فرو رود
از بهر دفع غـــــم به کسی گر بری پناه
هم غـــــم به جای ماند و هم آبرو رود
آن آبرو چو جوی بوَد رنج و غصه ،سنگ
سنگش به جای ماند و آبش ز جو رود
ای گل به دست مال ِهوس پیشگان مرو
مگذار تا زدست تو این رنگ و بو رود
کردیم هر گنــــاهی و از کرده غافلیم
ای وای اگر حدیث گنه رو به رو رود
امروز رو نکرد به درگـــاه حق، سنا
فردا به سوی درگه او با چه رو رود
عمر از نگاه شاعران
شاعران درباره عمر و غنيمت شمردن حاصل اوقات سخن سرايي فراواني كرده و اين حقيقت را به انسان يادآوري مي كنند كه :
عمر چون برفست و آفتاب تموز
اندكي مانده و خواجه غرّه هنوز
....جهان گذران
پادشاهي روزي به وزير خود گفت : چه خوب است شاهي اگر جاودانه باشد، وزير گفت : اگر جاودانه بود به تو نمي رسيد .
برخيز و مخور غم جهان ِ گذران
خوش باش و دمي عمر به شادي گذران
در طبع ِ جهان اگر وفايي بودي
نوبت به تو خود نيامدي از دگران
خيام
سوزني سمرقندي توشه آخرت خود را در خطاب با خدا اينگونه بيان مي كند.
چهار چيز آورده ام يارب كه در گنج تو نيست
نيستي و حاجت و عذر و گناه آورده ام
آداب مجلس بزرگان
تخفيف كلام ، تقليل طعام،تعجيل قيام
طمع خام
جدّ ِ تو آدم بهشتش جاي تو بود
قدسيان كردند بهر او سجــــود
يگ گنه چون كرد گفتندش تمام
مذنبي مذنب برو بيرون خرام
تو طمع داري كه با چندين گناه
وارد جنّت شوي اي رو سياه
شيخ بهايي
احترام به مقام استاد
صائب به پاي خويش زند تيشه بي خبر
آن بي ادب كه خنده بر استاد مي زند
صائب
جهان از ديدگاه سنايي
اين جهان بر مثال مرداري است
كركسان اندرو ، هــــزار هزار
اين مر آن را همي زند مخلب
وان مر اين را همي زند منقار
آخر الامر بگـــذرند همه
وز همه باز ماند اين مردار
بيابان عشق
فراز و شيب بيابان عشق دام بلاست
كجاست شير دلي كز بلا نپرهيزد
حافظ
سه چيز
حكيمي گفت: اگر سه چيز نمي بود آدمي سر به هيچ چيز فرو نمي آورد. بينوايي، بيماري و مرگ.
خندان و گريان
ياد داري كه وقت ِ آمدنت
همه خندان بدند و تو گريان
آن چنان زي كه وقت رفتن تو
همه گريان شوند و تو خندان
سنايي
طبيب
ملك الموت رفت پيش خدا
گفت : سبحان ربي الاعلي
يك طبيبي است جنب مسجد نو
تو يكي مي كُشي و او صد تا
يا بفرماش قبض ِ روح كنم
يا مرا خدمتي دگر فرما
سنگ مزار اقبال
بر لوح سنگ مزار اقبال شاعر لاهوري اين بيت به چشم مي خورد
آسودگي به گوشه هستي نديده ايم
جان داده ايم و كُنج مزاري خريده ايم
جز پنج چيز
جز پنج چيز همه دنيا زايد است، ناني كه ترا سير كند،آبي كه تشنگي ات فرو نشاند،جامه اي كه ترا بپوشاند،خانه اي كه در آن بنشيني و دانشي كه بكار بري.
درياي عشق
عشق او باز اندر آوردم به بند
كوشش بسيار نامد سودمند
عشق دريايي كرانه ناپديد
كي توان كردن شنا اي هوشمند
عشق را خواهي كه تا پايان بري
بس كه بپسنديد بايد ناپسند
زشت بايد ديد و انگاريد،خوب
زهر بايد خورد وانگاريد،قند
توسني كردم ندانستم همي
كز كشيدن سخت تر گردد كمند
رابعه
يك لحظه غفلت
رفتم كه خار از پا كشم ،محمل نهان شد از نظر
يك لحظه غافل گشتم و صد ساله راهم دور شد
ملك قمي
نماز
حسن بصري را گفتند: نماز نمي خواني؟ كه بازاريان نمازشان خواندند . او گفت: اينان چون بازارشان رونق گيرد نماز به تاخير اندازندو چون كساد شود ،شتاب ورزند.
آرزوي دراز
شاعري مدح كسي را گفت ،چيزي ندادش،هجوش كرد باز هم چيزي به او نداد و اعتنايي نكرد . پس به در خانه اش نشست.آن مرد گفت: مدح كردي چيزي ندادم،هجو كردي چيزي ندادم،ديگر به چه اميد اينجا نشسته اي .گفت: به اميد اينكه بميري و برايت مرثيه بگويم.
در بيان راز
امام علي (ع)
من كتم َ سرّه ِ كانت الخيرة بيده ِ.
هر كه راز خود را بپوشاند ،اختيار در دست اوست.
مولانا:
چونكه اسرارت نهان در دل شود
آن مرادت زود تر حاصل شود
گفت پيغمبر كه هر كه سرّ نهفت
زود گردد با مراد خويش جفت
دانه چون اندر زمين پنهان شود
سرّ آن سر سبزي بستان شود
زر و نقره گر نبودندي نهان
پرورش كه يافتندي زير ِكان
اگر كام خواهي در اين آب و گل
نگو تا تواني به كس راز دل
مگو راز دل هيچ اگر نشنوي
ازآن گفتن آخر پشيمان شوي
مدارا
با همه خلق جهان گرچه ازآن
بيشتر گمره و كمتر برهند
تو چنان زي كه بميري ،برهي
نه چنان زي كه بميري ،برهند
جوابت چه بود...
چون جمله خطا كني صوابت چه بوَد
مقصود تو زين عمر ِ خرابت چه بود
انصاف بده چون تو بخواهي رفتن
گويند چه كرده اي جوابت چه بود
از دم سرد خزان برگي كه مي افتد به خاك
از جهان بي برگ رفتن ياد مي آيد مرا
غزلي زيبا از صحبت لاری:
به مراد دل رسی آن سحر،که ز سوز سینه دعا کنی
به خدا که فیض دعا رسد،سحری که رو به خدا کنی
من و های گریستن ،به ره عتــــــــــاب تو زیستن
تو و از کمین نگریستن ،که دگر ز عشوه چها کنی
به کمند ابروی توامان ،بسی آهوان ز تو بی امان
به خدنگ غمزه زمان زمان،چه شکارها که زپا کنی
ز تو ناوک نگهی نشد ،که هلاک بیگنهی نشد
همه حیرتم که گهی نشد که ز یک نشانه خطا کنی
چو وفا نمی کنی ای صنم،به منت جفا زچه گشته کم
چه بناست این زتو کز ستم نه وفا کنی نه جفا کنی
به ره تو صحبت خسته دل به وفا و مهر تو بسته دل
چه شود که سوی شکسته دل گذری برای خدا کنی
