نزد فضيل عياض  سخن از زهد رفت و او گفت :

در كتاب خدا دو سخن است   لا تأسوا علي ما فاتكم و لا تفرحوا بما اتاكم

تا هرگز بر آنچه از دست شما مي رود دلتنگ نشويد و به آنچه به شما مي رسد دلشاد نگرديد.

                                                            ****

با يزيد بسطامي  گفت:

زاهد آن نيست كه چيزي در اختيار ندارد بلكه زاهد آن است كه چيزي او را در اختيار ندارد.

                                                                      ****                                              

سعدي:

 

خداوندی چنین بخشنده داریم                که   با    چندین    گنه   امیدواریم

 

که  بگشاید  دری  کایزد  ببندد                 بیا  با  هم  درین   درگه     بنالیم

 

خدایا    گر  بخوانی   ور   برانی                جز  انعامت  در   دیگر       نداریم

 

سرافرازیم  اگر  بر بنده  بخشی               وگر نه  از  گنه  سر   بر     نیاریم

 

ز مشتی   خاک   ما  را   آفریدی             چگونه شکر این    نعمت    گزاریم

 

تو بخشیدی روان وعقل  و  ایمان            و گرنه   ما همان   مشت     غباریم

 

تو با ما روز و شب در خلوت و ما            شب و روزی به  غفلت  می گذاریم

 

نگفتم خدمت  آوردیم   و   طاعت             که از تقصیر  خدمت   شرمساریم

 

مبـــــــاد آن روز در درگاه لطفت          به دست   ناامیدی   سر    بخاریم

 

ز درویشان کوی  انگــــــا رما   را          که از خاصان  حضرت   بر کناریم

 

ندانم دیدنش را خود صفت چیست        جز این  را ک ز سماعش  بیقراریم

 

شـــــــــرابی در ازل او  داد  ما   را          هنوز از تاب آن  می  در   خماریم

 

چو عقل اندر نمی گنجد تو  سعدی         بیا تا ســــــــر به شیدایی برآریم

 

حكيمي گفت:

اگر خواهي دانشمندي را رنجور داري او را با ناداني همنشين كن .

سعدي نيز در گلستان به اين مسأله اشاره دارد آنجا كه مي فرمايد.

نه عجب گر فرو رود نفس اش      عندليبي ، غراب هم قفس اش

و حافظ نيز بيتي قريب به اين مضمون دارد.

چاك خواهم زدن اين دلق ريايي چكنم

                                                    روح را صحبت ناجنس عذابي است اليم

                                                    ***

مردي حسن بصري را گفت : چه خويش را قدر مي نهي؟ و او گفت: اين سخن پروردگار است كه

مي فرمايد: ولله العزة و للرسوله و للمومنين.

                                          ***

دوبيتي  از قاسم بيگ حالتي:

در كوي خودت مسكن و مأوا دادي            در  بزم  وصال  خود  مرا جا دادي

القصه  به  صد  كرشمه  و  ناز ،مرا              عاشق كردي و سر به صحرا دادي 

                                                   *****

شبلي شنيد كه موذني اذان مي گفت و او گفت:

غفلت شديد است و دعوت مكرر.

                                                            ***

سعدي:

كشته بينندم و قاتل نشناسند كه كيست       كاين خدنگ از نظر خلق نهان مي آيد

                                                             ***

از محتشم كاشاني:

دارد  ز  خدا    خواهش   جنّات     نعيم          زاهد  به  ثواب   و من  به  اميد عظيم

من دست تهي مي روم او تحفه به دست        تا زين دو كدام خوش كند طبع سليم

                                                       *****

شقيق بلخي   مردي را گفت:

فقيرانتان چه مي كنند؟ گفت: اگر يابند ،خورند و نيابند بردباري كنند ، شقيق 

گفت : سگان بلخ نيز چنين كنند.مرد گفت : شما چه مي كنيد؟ شقيق گفت:

اگر يابيم ايثار كنيم و نيابيم شكر گذاريم.

                                                         ****                                              

غزلي از فروغی بسطامي:

 

جانی که خلاص  از شب  هجران  تو   کرد        

 در روز  وصـــــــــال  تو به قربان توکردم

 

خون  بود  شرابی  که  ز  مینای  تو   خوردم          

 غم بود نشـــــــاطی که به  دوران تو  کردم

 

آهی است کز  آتشکده ی  سینه   بر     آمد       

هر شمع که روشن به شبستـــــان تو  کردم

 

اشکی است که ابر مژه  بر دامن من  ریخت      

هر گوهر غلتان که  به  دامـــــان تو   کردم

 

صد  بار  گزیدم   لب    افسوس    به  دندان      

هر  بار  که  یاد  از  لب و  دندان   تو  کردم

 

دل  با  همه   آشفتگی   از    عهده   بر    آمد         

هر عهد که با  زلف  پریشــــان   تو    کردم

 

در حلقه ی   مرغان    چمن      ولوله    افتاد        

  هر  ناله  که  در  صحن   گلستان  تو کردم

 

یعقوب    نکرد    از   غم     نادیدن    یوسف     

   این گریه که دور از لب  خندان  تو   کردم

 

داد از صف عشاق   جگر     خسته   بر    آمد      

  هر گه  سخن از   صف  زده مژگان تو کردم

 

تا  زلف  تو  بر  طرف   بناگوش  فرو  ريخت  

   از  هر  طرفي   گوش  به  فرمان  تو   كردم

 

تا   پرده  بر  افكندم   از  آن   صورت    زيبا       

 صاحب   نظران  را  همه  حيران    تو    كردم

 

از  خواجگي  هر   دو  جهان   دست    كشيدم      

 تا   بندگي     سرو   خـــــرامان    تو   كردم

 

دوشینه  بمن   این   همه   دشنام   که    دادی      

  پاداش  دعایی  است که بر  جان تو    کردم

 

ز د  خنده    به  خورشيد   فروزنده     فروغي        

 هرصبح  كه وصف رخ  رخشان    تو    كردم

 

عارفي گفت:

مصيبت ،اندوه واحدي است و اگر بر آن بي تابي كني دو خواهد شد يكي از دست دادن محبوب

 و ديگري از دست دادن پاداش.

                                                                                      ***

از مثنوي مولانا:

آنچه در فرعون بود آن در تو هست          ليك  اژدرهات  محبوس  چَه  است

اي دريغ اين جمله احوال تو هست             تو بر آن فرعون بر خواهيش بست

گر  ز  تو  گويند  وحشت  زايدت             ور  ز   ديگر    ، آفسان   بنمايدت

                                                 ***

كارواني از اشعار شاعران پارسي گوي:

حكيم شفايي ، شغل عاشقي را بهترين شغل مي داند.

به شغل  عاشقي  غمهاي  عالم  رفت  از  يادم

چه مي كردم اگر كاري چنين پيدا نمي كردم

 

خاوري كوزه كناني   خاموشي خود را ناشي از عشق مي داند.

شرط عشق آمد خموشي ور نه من هم پيش يار

مي توانم  گفت  حال  خود ، زبانم  لال    نيست

 

اين بيت هم از شكيب اصفهاني است.

رشته بر پا و سر رشته به دست صياد       هم گرفتارم و هم طرفه شكاري دارم

 

علي نقي كمره اي بند بر دل را بسيار سخت تر بند بر دست و پا مي داند.

دست و پايي مي توان زد بند اگر بر دست و پاست

واي  بر  جان  گرفتاري  كه  بندش  بر  دل    است

 

اين بيت زيبا از جامي است.

تن اگر بيمار شد بر سر مياريدم طبيب       اي عزيزان كار تن سهل است فكر جان كنيد

 

يعقوب ساوجي افتخار دارد كه اسم او در زمره خريداران يوسف است.

گرچه يوسف به كلافي نفروشند به ما

                                        بس همين فخر كه ما هم ز خريدارانيم

 

حكيم شفايي:

به هر كس مي رسد عاشق دل ديوانه مي جويد

دلش را آشنا برده است و از بيگانه مي جويد

 

اين بيت از يقيني لاهيجي است.

زاهدم از كعبه راند و برهمن راهم نداد    من كي ام اكنون از اينجا مانده آنجا رانده اي

 

ظهير فاريابي اين چنين فرياد خود را به آسمان رسانده كه :

در اين زمانه چو فرياد رس نمي بينم     مرا رسد كه رسانم بر آسمان فرياد

 

كمال خجندي معتقد است كه نمي توان او را از عاشقي منع كرد.

منع كمال از عاشقي جان برادر تا به كي

پند پدر مانع نشد رسواي مادر زاد را

 

اين دو بيت از نجم الدين خوارزمي است.

خواجگان  د ر  زمان   معزولي          همه   شبلي   و   با  يزيد   شوند

باز  چون بر   سر  عمل    آيند        همه چون شمر و چون يزيد شوند

 

قادري هندوستاني  تمام حوادث را منسوب به تار زلف يار مي داند.

هر خم و پيچي كه شد از تار زلف يار شد

دام شد ،زنجير شد ،تسبيح شد ،زنّار شد

 

اين بيت از سحابي استرآبادي است.

بر  اميد   آنكه   يكدم   او   طبيب   من     شود   

هر كجا دردي است مي خواهم نصيب من شود

    

غزلي زيبا از ابوالقاسم حالت:

 

به حريم قرب خـــــــدا كسي، ز ره ريا  ننهـــــــاده  پا

نرسي  به  قرب  خدا  اگـــر،  نشود  دلت  بري  از  ريا

 

تو كه مستي از می خودسري،تو كه گشته اي ز خدا  بري

ز چه  نام قرب  خدا  بري ، تو كجا و  قرب  خدا كجـــا

 

پی ِ مال و مكنت و سيم و زر ، مكن از  طريق  خطا  گذر

مفكن  به غير خــــــــدا نظر ، كه نيفتي از نظر خـــــدا

 

تو نمك  چشيده آن شهــ  ـي، ز قبول  و ردّ وی آ گهــي

چه  بد  اختري  كه  رضا  دهي، به هر آنچه او ندهد رضا

 

به تو آنچه گفته مجو ،مجو،ز چرا و چون سخني مگـــو

همه نيكويي چو رسد از او ،دگر از تو چون و چرا ،چرا

 

ز گنه رسيده دو صد تعب، به دلت ز تاب و تنت ز تب

مدد از طبيب خـــــرد طلب،كه دهد مريض ترا شفـــا

 

ز چه دل شكسته شدي بسي،كه شكسته عهد ترا كسي

چه غم از جدايي هر خسي،چو تو  از  خدا  نشوي  جدا

 

نزني به شهد صفــــــــــــا لبي، نرسي به لذّت ياربي

مدد  ار  طلب  نكني   شبي ، ز  رخ  نياز  و  لب  دعــا                                   

                                       *************

سخناني از سلطان العارفين شيخ بايزيد بسطامي

 

يا چنان نماي كه هستي ؛ يا چنان باش كه مي نمائي .

هر گز از متكبر بوي معرفت نيايد .

بار خدايا ! جز تو كس ندارم  و چون تو را دارم همه را دارم .

اگر من صد بار بگويم كه خداوندم اوست ؛ تا او مرا بنده خود نداند ؛ فايده اي نبود .

سوار دل باش و پياده تن  .

سي سال بود كه ميگفتم ؛ خدايا ! چنين كن و چنين ده ؛ چون به قدم اول معرفت رسيدم ؛ گفتم : الهي تو مرا باش و هر چه مي خواهي كن .

                                                                ***

نقل است كه شيخ در پس امام جماعتي ؛ نماز خواند ؛ پس از نماز ؛ امام جماعت پرسيد :

ياشيخ !! تو كسبي نمي كني و چيزي از كسي نمي خواهي ؛ از كجا مي خوري ؟

بايزيد گفت : صبر كن تا اين نماز را دوباره به قضا بخوانم .

گفت : چرا ؟

گفت : نماز از پس كسي كه روزي دهنده را نداند ؛ روا نبود .

                                               *******

اقبال لاهوري

هزاران    سال   با   فطرت  نشستم             به او پيوستم و از خود گسستم

وليكن سرنوشتم اين دو حرف است             تراشيدم ، پرستيدم ،     شكستم

                   

غزلي از طاهره قرة العين:

 

گر  بتو    افتدم   نظر   چهره   به  چهره   رو به  رو     

 شرح   دهم  غم   ترا  نکته  به  نکته   مو   به    مو

 

از  پی   ديدن   رُخَت   همچو    صبــــــا    فتاده ام             

کوچه به کوچه،  در به در، خانه به  خانه،  کو به  کو

 

دور  دهــــان   تنگ   تو ، عارض    عنبرين   خطت         

غنچه  به  غنچه ، گل  به  گل ،لاله  به  لاله، بو  به  بو

 

می رود   از  فراق  تو  خون   دل   از  دو    ديده ام             

دجله به دجله، يم به يم، چشمه به چشمه، جو به جو

 

مهر  ترا   دل   حزين ،  بافته    بر    قمــاش    جان           

 رشته  به  رشته ،  نخ  به  نخ ،  تار به  تار،  پو به  پو

 

در دل  خويش  طاهره  گشت  و نجست   جز   ترا        

 صفحه به صفحه، لا به لا، پرده به پرده ، تو  به  تو

حكيمي گفت:

از آنچه بيني عبرت گير و آن چه شنوي پند گير ،پيش از آنكه بيننده اي از تو

 عبرت گيرد و شنونده اي از تو پند .

                                           ***

دوبيتي زيبا از شرف منيري :

روي   سيه   و    موي   سپيد    آوردم      

  چشمي گريان ،قدي  چو بيد  آوردم

چون خود گفتي كه نااميدي كفر است

فرمان  تو  بردم    و    اميد    آوردم

                                              ***

‹‹  واجد قمي ›› از آزمودن دوستان در روز سختي چنين نتيجه گرفته است.

 

روز  سختي  آزمودم  دوستان  را  بارها    

 كس    اميد  خاطر   اميدوار   ما   نشد

                                                 ***

جامي:

 

لاف قوّت مزن اي پشّه لاغر كه شكست

زير  اين  بار گران  پشت همه  پيل تنان

                                                ***

سهيلي جغتايي  معتقد است  شب هجران قابل قياس با روز حشر نيست.

گويند :  روز   حشر    به   پايان   نمي رسد

صد روز آن به يك شب   هجران    نمي رسد

                                                 ***

قدر آن بدان

هر چه بيني در جهان دارد عوض         كز عوض حاصل ترا گردد غرض

بي عوض داني چه باشد در جهان         عمر  باشد ، عمر   قدر   آن  بدان

                                           شيخ بهايي

اين بيت نيز از شيخ بهايي است .

آنچه ندارد عوض اي هوشيار                عمر عزيز است ،غنيمت شمار

                                                ***

...توبه شكستم صد بار

جز ياد تو دل به هر چه بستم توبه        بي ذكر تو ،هر جاي نشستم ،توبه

در حضرت تو توبه شكستم صد بار       زين توبه كه صد بار شكستم توبه

                                              سنايي

 

‹   محتسب و مست›      شعري از پروین اعتصامی

 

محتسب مستی به ره دید و گـــــــــــــریبانش گرفت

   

مست گفت ای دوست، این پیراهن است، افسار نیست

 

گفت:  مستی،  زان  سبب   افتان  و   خیزان   می روی

 

گفت:   جرم  راه   رفتن   نیست،    ره   هموا ر   نیست

 

گفت:  می  باید  ترا  تا  خــــــــانه ی    قاضی     برم

 

گفت:  رو   صبح  آی،  قاضی  نیمه  شب   بیدار  نیست

 

گفت: نزدیک است والی را سرای، آنجــــــــا  شویم

 

گفت:  والی   از  کجا   در   خانه ی   خمـــّــار  نیست؟

 

گفت : تا   داروغه  را    گوییم،   در    مسجد    بخواب

 

گفت:  مسجد  خوابگــــــــاه  مردم بدکـــــــار نیست

 

گفت:  دیناری  بده پنهــــــــــان و   خود را     وارهان

 

گفت:    کار    شرع،   کار  درهم  و   دینــــــار   نیست

 

گفت:   از    بهر  غرامت    جامه ات     بیـــــرون   کنم

 

گفت:   پوسیده ست،   جز نقشی    ز  پود  و تا ر نیست

 

گفت:  آگه   نیستی  کـــــــــــــز سر در افتادت  کلاه

 

گفت:  در سر   عقل   باید،  بی  کلاهی   عــــــار   نیست

 

گفت:   می  بسیار  خوردی،  ز آن  چنین  بیخود     شدی

 

گفت: ای بیهـــــــوده گو  حرف  کم   و   بسیار   نیست

 

گفت:  باید   حد  زند   هشیــــــــــــار   مردم  مست  را

 

گفت:   هشیاری   بیار  ،  اینجا   کسی    هشیار     نیست

 

حكيمي پس از آنكه ميان او و يكي از يارانش ستيزي رفت به او نوشت ،

اي برادر روزگار زندگي كوتاه تر از آن است كه به دوري بگذرد.

 

چند بيتي از بوستان سعدي

خلاف      طريقت        بود      كاولياء          تمنا   كنند  از  خدا   جز     خدا

گر از دوست چشمت به احسان اوست            تو در بند خويشي نه در بند دوست

ترا  تا  دهن  هست  از   حرص   باز            نيايد  به  گوش  دل  از  غيب،  راز

 

حكيمي گفت:

آنكه زياد بخورد ،زياد مي گويد.

 

احمد جامي از نوشتن شرح عشق عاجز است:

    خواستم شرح غم دل به قلم بنويسم     

       

   آتشي در قلم افتاد كه طومار بسوخت

 

مولوي:

چون   قلم   اندر  نوشتن  مي شتافت

چون به عشق آمد قلم بر خود شكافت

 

آذري طوسي دواي درد جدايي را چه خوب مي داند :

چو مستولي شود درد جدايي تن به مردن ده   

       

 دواي اين مرض را هيچ كس جز من نمي داند

 

حكيمان گفته اند:

آنان كه زود خشنود  شوند ،زود  نيز به  خشم  آيند،همچون  هيزم

  كه  زودشعله ور شود و زود به خاموشي گرايد.

 

اوحدي مراغه اي:

دست حاجت كشيده سر در پيش       آمدم  بر   درت  من   درويش

مگرم رحمت تو  گيرد  دست         ورنه  اسباب   نامرادي     هست

 

صائب تبريزي علت گريه خود را چنين بيان مي كند.

طفل مي گريد چو راه خانه را گم كرده است

چون نگريم من كه صاحبخانه را گم كرده ام

 

غيرت محتشم كاشاني هم در جاي خود قابل تحسين است.

يك لحظه با تو بودن و با غير ديدنت

با صد هزار سال  جدايي  برابر  است

 

عطار :

ديد  مجــنون  را  عزيزي  دردنــــاك     

 

  در  ميان  رهگذر   مي بيخت ،   خاك

گفت اي مجنون چه مي جويي ا ز  اين  

 گفت ليلي را  همــــــي  جويم   چنين

گفت ليلي را كجــــــا  يابي  ز  خــاك       

كي   بود  در  خــــاك  شارع  درّ  پاك 

گفت من مي جويمش هر جا كه  هست 

  بو كه جايي   ناگهش  آرم    به  دست

 

 مولانا:

    عشوه هاي يار بد منيوش هين         دام   بين  ايمن  مرو  تو   بر  زمين

 

    صد هزار ابليس لاحول آر بين       آدما ،  ابليس   را  در  مـــــار   بين

 

   دم دهد گويد ترا اي جام دوست       تا چو قصابي كشد از دوست پوست

 

    دم  دهد  تا پوستت  بيرون كشد      واي  او  كز  دشمنان  افيون   چشد

 

     سر نهد بر پاي تو قصاب وار         دم  دهد  تا  خونت  ريزد   زار  زار

 

مير معصوم تسلي :

آنچنان كز صفر گردد رتبه‌ي اعداد بيش

پايه‌ي اين ناكسان، از هيچ بالا رفته است

 

قرآن كريم:

وَاِن شيء الاّ يسبّحُ بِحَمدهِ وَلكن لا تَفقَهونَ تَسبيحهُم 

و موجودي نيست در عالم جز آنكه ذكرش تسبيح و ستايش خداوند است

 وليكن شما آنها را  فهم نمي كنيد.         بني اسراييل آيه:

44

سعدي:

كوه و دريا و درختان همه در تسبيح اند

                                            نه همه مستمعان فهم كنند اين اسرار    

         

مولانا:

       جمله ذرات هستي در نهـــــــان         با تو گويانند روزان و شبان

      كه سمعيم وبصيريم و هُشيم                  با شما نا محرمان ما خامشيم

     گر شما سوي جمادي مي رويد           محرم جان جمادان كي شويد

      از جمادي عالم  جانها    رويد          غلغل اجـــــــزاي عالم بشنويد

 

* از بايزيد نقل است كه گفت:

هر چه هست در دو قدم حاصل آيد ،كه يكي بر نصيب هاي خود مي نهد

و يكي بر فرمانهاي حق ،آن يك قدم را بر دارد و آن ديگر بر جاي دارد

مولانا:

   خُطوَتيني بود اين ره تا وصال          مانده ام در ره ز شستت شصت سال

 

غزلي از هاتف:                

چه  شود  به  چهره  زرد  من ،نظري  براي خدا كني

كه اگر كني همه درد  من، به يكي   نظاره  دوا   كني

 

تو شهي و كشور جان ترا ، تو مهي و ملك جهان  ترا

زره كرم چه زيـــــــــان ترا ، كه نظره حال گدا كني

 

تو گر تفقد وگرستم  بود اين عنـــــــــــــايت وآن كرم

همه از تو خوش بود اي صنم چه جفا كني و چه وفا كني

 

همه جا كشتي مي لاله گون ، ز ايا غ مدعيــــــــــان دون

شكني پيـــــــــــــــــاله ما كه خون  به دل شكسته ما كني

 

تو كمـــــــــان و  در كمين كه  زني به تيرم و من غمين

همه غمم بود از همين كه خدا نكرده خـــــــــــــطا كني

 

تو كه ها تف  از درش اين زمان روي  از ملا مت بيكران

قدمي نرفته بكوي  او نظــــــــــــــــر از چه سوي قفا كني

 

    ؟

آن کس که بداند و بداند که بداند          اسب  شرف از گنبد  گردون برهاند

آن کس که بداند و نداند که بداند          بیــدارش نمائید که بس خفته نماند

آن کس که نداند و بداند که نداند          لنگان خرک خویش به منزل برساند

آن کس که نداند و نداند که نداند          در  جهــل  مرکّـــب  ابدالدّهر   بماند

 

امير خسرو دهلوي:

نمیدانم چه منزل بود  ،شب  جائی  که  من    بودم

 

همه سو رقص بسمل بود ، شب جائی که من بودم

 

پری   پیکر  نگاری،  سرو  قدی،  لاله  رخساری

 

سراپا  آفت  دل  بود ، شب  جائی  که  من بودم

 

خدا  خود  میر مجلس بود  و اندر لامکان خسرو

 

محمد  شمع محفل  بود شب  جائی که  من بودم

  

حال با تفرج و سير در گلزار ادبيات فارسي، از گلهاي رنگارنگ اين بوستان

دسته گلي را فراهم مي نماييم.

غبار همداني ،هجران را بلاي عشقبازان مي داند.

بر  عاصيان  هر  قوم  بگماشت  حق  بلايي 

 ما   خيل   عشقبازان   هجرانمان  بلا   بود

 

اين شعر فسوني تبريزي هم شنيدني است.

مرغي كه نيست رخصت پرواز گلشن اش

                                       زانش چه دلخوشي كه قفس آشيان كنند

 

وصال شيرازي هم اين گونه مردم را دعوت به درويشي مي نمايد.

دولت اندر خدمت فقر است و مردم غافلند

                                                   آن كه درويشي گزيند ،پادشاهي مي كند

 

نشاط اصفهاني از دست ياران گله دارد كه :

صد ديده فزون بود مرا در دل و ياران

                                           ناديده گذشتند كه اين خانه خراب است

 

فرياد ‹ فصيحي تبريزي › به خاطر بيدادي است كه بر وي رفته است.

بر سر كوي تو نالان از پي داد آمديدم

ناله ها كرديم نشنيدي به فرياد آمديم

 

اين هم بيتي زيبا از احمد جامي

عاشقي  دشوار دان چندان كه  باشي  يار خود

چون ز خود بيزار گشتي عاشقي دشوار نيست

 

راز عشق محتشم كاشاني را فقط معشوقش مي داند.

روز و شب عشق تو مي ورزم و اين راز نهان

                                        كس ندانست به غير از تو ، خدا مي داند

 

ثابت بدخشاني نيز از اقامت در گوشه خرابات خشنود و خرسند است.

خوش كرده ايم جايي در گوشه خرابات

                                    زاهد به اهل مجلس از ما رسان دعايي

 

ميرزايي ساوجي   سرّ بي خبري خود را اين گونه شرح مي دهد.

مرا چو مست ببيني مگو كه بي خبر است اين

كه مست عالم عشقيم و عالم دگرست اين  

 

دو بيتي زيبا ازماه منظر سواد كوهي:

 

آن روز كه شد زندگي ما آغاز              آغاز شد افسانه اين سوز و گداز

دادند به ما دلي و گفتند بسوز               ديدند كه سوختيم، گفتند بســاز

 

مولانامعتقد است هر كس به هر مقام و رتبه اي رسيده به خاطر جهد و

 تلاشش بوده است و اينكه نابرده رنج گنج ميسر نمي شود.

 

هر كه را ديدي قرين محنتي است         آن جزاي لقمه اي و شهوتي است

هر كه در قصري قرين دولتي است       آن جــزاي كا زار و  محنتي  است

هر كه را ديدي به زر و سيم ،فرد        دان كه اندر كسب كردن جهد كرد

 

مظهر:

 

آسمان  هر  شب  به  ماه  خويش  نازد مي نداند      

                                        

 تا سحر گه خفته با يك آسمـــــان مه در زمينم

تا  ترا ديدم بتا ، ني  كـــــــافرستم  ني  مسلمان 
                                                

 روي و مويت كرده فارغ يكسره از كفر و  دينم

دل  ترا  بيند  به  من  آهسته  گويد:  « قل هوالله»
                                             

  راست  مي گويدتويي   «الحمد رب العــالمينم»

بر يمين  و  بر  يسار م ساغر  و  مطرب    نشسته

                                                

 زان  سبب  افتان  و  خيزان بر يسار   و بر يمينم

 

كلام حكيمانه:

روزی مقدر

حکیمی فرمود : روزى يى  كه  در  جستجوى  آنى ، همچون سايه ايست  كه

 

 با تو مى آيد.. چون او را  دنبال كنى   از  تو  مى گريزد و  چون از  پيش  او

 

بگريزى ، به دنبال تو مى آيد.

 

غایت محبت

بزرگی را گفتند: مرد در کدام وقت در دوستی حق به غايت رسد ؟

 

فرمود :چون منع و عطا هر دو بر او يکسان شوند،به غايت(نهایت)

 

 محبت رسيده است.

 

هشتاد سال لا اله الا الله

محمد بن سليمان طغاوى گفت : پدرم از جدم نقل كرد كه چون (نوار)

 

 همسر  فرزدق در  گذشت ، حسن   بصرى  بر  جنازه  او  حاضر  بود.

 

 حسن  بصرى ، فرزدق  را گفت : اى ابا فراس ! براى اين خوابگاه چه

 

حاضر كرده اى ؟ گفت : هشتاد سال شهادت (ان لا اله الا الله ).

 

 

غزلي از امير خسرو دهلوي:

 

دلم   در   عاشقی   آواره   شد    آواره   تر   بادا

                               

تنم  از  بی‌  دلی    بیچاره    شد   بیچاره  تر  بادا

 

به   تاراج   عزیزان   زلف   تو   عیاري اي   دارد                

               

به   خونریز   غریبان   چشم   تو   عیاره تر بادا

 

رخت تازه است و بهر مردن خود تازه تر خواهم

                               

دلت  خاره‌ست   و بهر   کشتن  من خاره تر بادا

 

گر ای  زاهد  دعای  خی ر میگویی  مرا   این گو

                               

که آن آواره‌ی  از    کوی   بتان   آواره تر    بادا

 

همه گویند کز خون‌خواریش خلقی   بجان   آمد                

               

من این گویم که بهرجان من خون خواره تر بادا

 

دل من پاره گشت از غم نه زان گونه که به گردد            

               

و گر جانان  بدین   شادست  یا رب  پاره تر   بادا

 

چو  با  تردامنی  خو کرد  خسرو  با دو  چشم   تر              

               

به آب  چشم    پاکان    دامنش   همواره تر   بادا

 

غزلي زيبا منسوب به فضل الله نعيمي  استرآبادي:

 آآ

 

بر  قدسيان  آسمان  ، من  هر   شبي   ياهو   زنم               

                                                       

گر  صوفي  از  لا  دم  زند ، من  دم  ز الّا  هو   زنم

 

باز     هوايي     نيستم ،   تا    تيهوي   جانها   برم         

                                                     

عنقاي    قاف   غربتم،  كي   بانگ   بر  تيهو  زنم

 

من  كوكويي  ديوانه ام، صد شهر  ويران كرده ام

                                               

 بر قصر  قيصر قي   كنم، بر  تاج  خاقان  قو  زنم

 

قاضي چه باشد پيش من ، مفتي چه داند كيش من

                                                    

 چون پشت پاي نيستي ، بر حكم و  بر يرغو زنم

 

خاقان   اردو دار   اگر  از  جان    نگردد  ايل  من

                                                     

 صاحب  قران   عالمم   بر  ايل  و  بر   اردو   زنم

 

ای  كاروان   ای  كاروان  من   دزد  شبرو  نيستم

                                                  

 من   پهلوان   كشورم    من    تيغ    رويارو    زنم

 

ای   باغبان  ای  باغبان  در  بسته اي  بر  من  چرا

                                                   

 بگشا دري  اين  باغ  را  تا   سيب و   شفتالو  زنم

 

ای نفْس هندو وش برو تركي مكن با من كه  من

                                                  

 سلطان صاحب  قوّتم  بر  ترك و  بر  هندو  زنم

 

گر   آسيای  معرفت     بي    بار     ماند    ساعتي

                                                  

 من  بر  فراز ِ  نُه   فلك  از  بهـــر  او  توتو   زنم 

 

نفس  است  كدبانوی  من  ، من  كدخدا و شوی او

                                                 

كدبانويم   گر   بد   كند   بر   روی   كدبانو    زنم

 

تا  دوست   دارندم  خسان   از   بهر  آرايش  كنون

                                                   

همچون   زنان   فاحشه  كی   شانه  بر   گيسو  زنم

 

خيز  ای  نعيمي  پيش  من  بنشين  به  زانوی  ادب

                                                    

من    پادشاه  كشورم   كی    پيش     تو   زانو   زنم   

 

                                                                     

 

غزلي زيبا از هلالي جغتايي:

دوشينه كجا رفتي و مهمان  كه  بودي؟   

                                               دل بي تو به جان بود تو جانان كه بودي؟

اين غصه مرا كشت كه غمخوار كه گشتي

                                             وين درد مرا سوخت كه درمان كه بودي؟

با خال سيه مردم چشم كه شدي باز؟

                                             با  روي  چو  مه شمع شبستان كه  بودي؟

اي دولت بيدار به پهلوي كه خفتي؟

                                           وي بخت گريزنده ، به  فرمان  كه بودي؟

من با دل آشفته چه دانم كه تو امشب

                                         جمعيت   احوال    پريشان   كه     بودي ؟

دور از تو ،سيه  بود  شب  تار  هلالي

                                          اي  ماه  تو  خورشيد  درخشان  كه بودي؟

در ميان ديوان شعرا ي پارسي زبان گاه تك بيت هايي ديده مي شود كه مانند

 مرواريدي درخشان خودنمايي مي كند،با اين وصف سري به اقيانوس شعر و

 ادب پارسي مي زنيم تا از اين تك گوهرهاي درخشان گردنبندي فراهم آوريم.

امير خسرو دهلوي:

گفتي كه يار ديگر جا كرده در دل تو

                                            تو جاي مي گذاري از بهر يار ديگر

سعدي:

در   توانايي  توان  هر  مشكلي  را  حل  نمود

                                     ليك هر آسان به وقت ناتواني مشكل است

صائب:

جهان   به  مجلس  مستان  بي  خبر   مانَد

                                    كه در شكنجه بوَد آن كسي كه بيدار است

يوسف قزويني:

چه  كوتاه  است  شبهاي  وصال  دلبران ،يارب

خدا   از  عمر  ما  بر  عمر  اين   شبها   بيفزايد

 

وداعي خراساني:

تا زلف دو تاي تو بلاي  دل  ما شد

                                        سوداي دل ما كه يكي بود ،دو تا شد

شوريده شيرازي:

طعنه خلق و جفاي فلك و جور رقيب

                                        همه  هيچند ، اگر  يار  موافق  باشد

مدهوش تهراني:

عشق آن روز به سر حدّ كمال انجاميد

كه پدر عاشق فرزند شد و عار نداشت

 

صائب:

يك عمر همچو غنچه در اين ميهمان سرا

خون   خورده ايم  تا گره  دل  گشاده ايم

 

يغماي جندقي:

گندم خال تو آن روز كه ديدم گفتم

                                     خرمن طاعت من بر سر اين دانه رود

مقصدي ساوجي:

نمي دانم وصالت چون دهد دستم كه سوي من

به  بيداري  نمي آيي  و  در   خوابت   نمي بينم

 

گفتگوي كليم كاشاني و صائب تبريزي پيرامون پختگي يك انسان و اشارتي

كه به منصور حلاج دارند ؛در جاي خود شنيدني است.

كليم كاشاني:

كه مي گويد ثمر در پختگي از شاخ مي افتد

سر منصور از خامي به پاي  دار افتاده است

اما صائب تبريزي چنين جواب مي دهد:

باشد  نشان   پختگي    افتــــادگي ، كليم

آن ميوه نارس است كه بر دار مانده است

 

دو بيت از فواد كرماني:

ما بنده حق  و  حق  ما  بندگي  است

                             بر ماست چه حق كه بنده را مي سوزيم

هندو به جهان مرده همي سوزد و ما

                            مسلم  شده ايم  و  زنده  را  مي سوزيم

 

كريم كسي است كه هم مي خورد و هم مي بخشد.در مقابل لئيم

نه مي خورد و نه مي بخشد.ابن يمين در يكي از قطعه هاي زيباي

 خوداشاره اي به انسان لئيم و فقير دارد.

از كريمان  خواه   حاجت ،زانكه   نبود  هيچ  عيب

ز   ابر  باران، دُر  ز دريا  و زر   از   كان    خواستن

وز   لئيمان    دم   مزن   زيرا   كه  بي   معني    بود

استخوان از سگ ، ز گربه نان  ، كَه از خر خواستن

 

اين دو بيت زيبا از  بينواي  بدخشاني است.

تا آب شدم ،سراب ديدم خود را

                                  دريا گشتم ، حباب ديدم خود را

آگاه شدم حسرت خود را ديدم

                                 بيدار شدم به خواب ديدم خود را