شعر و عرفان

مطالبي پيرامون شعر و عرفان

لطف یزدان(غزلی از صفای اصفهانی)

لطف یزدان

غزلی از صفای اصفهانی

چنین  شنیدم  که  لطف  یزدان ، به روی جوینده در نبندد

دری  که  بگشاید   از  حقیقت  بر اهل  عرفان  دگر  نبندد

چنین  شنیدم  که  هر که  شبها ، نظر  ز فیض  سحر  نبندد

ملک  ز کارش  گره  گشاید ،  فلک  به  کینش  کمر نبندد

دلی که باشد به صبح خیزان ، عجب نباشد اگر که هر دم

دعای  خود  را  به  کوی  جانان ،  به  بال  مرغ  اثر   نبندد

اگر  خیالش  به  دل  نیاید ، سخن  نگویم  چنانکه  طوطی

جمال   آیینه   تا  نبیند  ، سخن   نگوید   ،  خبر      نبندد

بر   شهیدان  کوی   عشقش  ، به سرخ رویی علم   نگردد

به  رنگ   لاله  کسی   که داغ  غمش  به لخت  جگر  نبندد

به  زیر  دستان   مکن تکبر   ادب  نگه  دار  اگر       ادیبی

که  سر  بلندی   و   سر   فرازی   گذر   بر    آه سحر نبندد

ز تیر  آه  چو  ما   فقیران ، شود  مشبّک   اگر   که    شبها

فلک   بر    انجم   زره    نپوشد ،  قمر   ز  هاله  سپر نبندد

صفا    به  رندی  کجا  تواند  دم  از   بیانات   عاشقی  زد ؟

هر  آنکه  نالد  به  ناله  نی ،  چو  نی  به  هر جا کمر نبندد.

 

صفای اصفهانی

نام وی محمدحسین و از شعرای قرن سیزدهم و اوائل قرن چهاردهم

 هجری است . صفا سنوات آخر عمر خود را در حدود بیست و دو سال

 در مشهد می زیست و مرحوم موتمن الملک (م 1308 ه' . ق.) درباره

او عنایتی داشت . شیخ علی اصغر آریا که مرید و راوی اشعار صفا است

حکایت کند که شاعر به سال 1322 ه' . ق. به بیماری ذات الریه درگذشت

 و در مدرسه موتمن السلطنه که پشت ایوان عباسی صحن کهنه مقدس بود

 و اکنون خراب است دفن شد و محل دفن متصل به پایه گلدسته طلای

 عباسی است و نیز نویسد که مستشارالملک فرزند موتمن السلطنه به اتکاء

 خاطره خود سن او را علی الظاهر بین شصت و هفتاد نوشته است . دیوان

وی بدستور موتمن السلطنه بخط میرزا ابوالقاسم خوشنویس باشی آستان

قدس برای چاپ نوشته شده و هنوز هم در خانواده اباخان باقی است و آقای

 حاجی حسین آقا ملک از آن استنساخی کرده اند و نسخه ای از آن در کتابخانه

 ملک است ... آنچه از احوال صفا نقل کنند این است که در پایان عمر از مردم

کناره گرفته بود و به بیماری نسیان مبتلا شده بود.

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و سوم خرداد 1390ساعت 1:14  توسط  خداداد  | 

محبت در نگاه شاعران

محبت در نگاه شاعران

دوست داشتن اگر در حد متعادل باشد، محبت نام دارداما اگر از حد اعتدال

خارج شود نام آن را عشق می نهند،بعضی نیز محبت و عشق را به یک مضمون

 به کار می برند ، بهر حال واژه محبت در سخنان شاعران ما کلامی است که بسیار

 مورد استعمال واقع شده است.

طبیب اصفهانی معتقد است که محبت شاه و گدا نمی شناسد.

بنازم به بزم محبت که آنجا        گدایی به شاهی مقابل نشیند

نظیری نیشابوری معتقد به کیمیاگری محبت است.

هیچ اکسیر به تاثیر محبت نرسد

کفر آوردم و در عشق تو ایمان کردم

واقف هندی درد دل خود را از نوشیدن چشمه محبت چنین بیان می کند.

یارب چه چشمه ای است محبت که من از آن

یک قطره نوش کردم و دریا گریستم

غنی کشمیری هم در این باره سخنی شنیدنی دارد.

گر محبت در میان آمد تکلف گو مباش

شیر مادر در حلاوت بی نیاز از شکر است

ذوقی اردستانی بیتی لطیف در باب محبت دارد.

من   رشته   محبت   تو  پاره  می کنم

شاید گره خورد  به تو نزدیک تر شوم

شاعری دیگر درباره محبت چنین سروده است.

محبت  را ز ماهی باید آموخت

چو از آبش برون آری بمیرد

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و سوم خرداد 1390ساعت 1:13  توسط  خداداد  | 

کاروانی از شعر

کاروانی از شعر

رباعی از ابوسعید ابوالخیر

اسرار   ازل   را   نه   تو  دانی  و  نه  من

وین حرف و معما  نه تو خوانی و نه  من

هست   از  پس  پرده   گفتگوی   بسیار

چون پرده بر افتد  نه تو  مانی و نه من

                                                                   ***

از روزگار ما مپرس

ما و زلف او به یک طالع ز مادر زاده ایم

می شوی آشفته حال،از روزگار ما مپرس

                                                قصاب کاشانی

حافظ معتقد به روزی مقدّر است.

ما آبروی فقر و قناعت نمی بریم

با پادشه بگوی که روزی مقدّر است

                                                        ***

طبیب اصفهانی

بوَد گر امید وصالی چه پروا

به هجران اگر سال و ماهی برآید

                                                        ***

شاهی سبزواری

اگر  زلف   تو  خم در خم نبودی

مرا   حال   چنین   درهم  نبودی

غمی  دارم  ز  رویت      یادگاری

بلا  بودی  اگر   این   هم  نبودی

غم از جور رقیبان است در عشق

اگر   از  یار   بودی   غم  نبودی

                                                        ***

صائب تبریزی معتقد است که در هر حالی نباید از از افتادگان

غافل بود،حتی در روزگار فرمانروایی.

مشو در روزگار دولت از افتادگان غافل

به زیر پا نظر کن تا چراغت روشنی دارد

                                                                      ***

سعدی

کس نیست که پنهان نظری با تو ندا رد

من  نیز  بر  آنم  که  همه خلق  بر  آنند

                                                                      ***

در ارزش عمر

تو چه دانی قدر عمر ای هیچکس

مردگان   دانند  قدر   عمر  و  بس

                                                          عطار

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و سوم خرداد 1390ساعت 1:13  توسط  خداداد  | 

داستان ربا خوار از بوستان سعدی

داستان ربا خوار از بوستان سعدی

ربا   خواری   از    نردبانی     فتاد               شنیدم  هم   اند ر زمان  جان بداد

پسر چند روزی گرستن گرفت               دگر   با   حریفان   نشستن    گرفت

به خواب اندرش دید و پرسید حال         که چون رستی از حشر و نشر سوال

بگفت ای پسر قصه بر من مخوان           به   دوزخ    در   افتادم   از   نردبان

                                                              ***

+ نوشته شده در  چهارشنبه هجدهم خرداد 1390ساعت 11:28  توسط  خداداد  | 

شوریده

شوریده

غزلی از شوریده شیرازی

روی   بنمایی  و دل  از  من شوریده   ربایی                                    

تو چه شوخی که دل از مردم بی دیده ربایی

حسن گویند که چون دیده شود دل  برباید                              

تو  بدین  حسن  دل  از  دیده ونادیده ربایی

خاطر   خلق   بدین   روی    پریوار    ستانی                                         

طاقت   جمع   بدین   موی   پریشیده  ربایی

آن که او را نتوان دل به دو صد شیوه ربودن                           

تو بدین روی خوش وخوی پسندیده  ربایی

با  چنین  لعل لبان پیش درخت گل   سوری                                

گر بخندی  تو  دل  از غنچۀ خندیده  ربایی

دیگر  از  چهرۀ  تابان  تو  در دست دل من                                  

 نیست تابی که بدین گیسوی  تابیده  ربایی

تو که خود فاش توانی دل یک شهر  ربودن                            

دل "شوریده" روا نیست که دزدیده ربایی

 

+ نوشته شده در  یکشنبه پانزدهم خرداد 1390ساعت 23:14  توسط  خداداد  | 

کفر در اصطلاح عرفا

کفر در اصطلاح عرفا

کفر بر سه نوع است. لغوی،باطل و حقیقی

کفر لغوی: پوشیدن چیزی است به چیز دیگر .از این جهت دهقان را کافر

 می گویند چون گندم و جو و مانند اینها را در زیر زمین پنهان می سازد.

کفر باطل: برای خود وجودی قائل شدن است،که در این صورت به فنا

فی الله نمی توان رسید.

تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز

کفر حقیقی: که از ایمان زاییده می شود و آن اقرار بر وحدانیت مطلق

حق تعالی است.

در اصطلاح صوفیه کفر ،پوشیدن کثرت است در وحدت ،یعنی کثرت در

 ذات حق محو کردن و بجز خدا چیزی ندیدن.

ابوسعید ابوالخیر از این جهت گفت:  « هر که بیند حُسن او اندر زمان کافر شود»

چرا کافر شود زیرا که « و یبقی وج ربک ذوالجلال والاکرام » همگی او چنان به خود

کشد که در ساعت به سجود شود.    تمهیدات   عین القضاه

در شرح گلشن راز لاهیجی هم آمده است که کفر حقیقی یعنی غیر از وجود

 واحد حقیقی وجود دیگری نشناسد.

مولانا:

مسلمانان مسلمانان ،نگه دارید  دین  خود

که شمس الدین تبریزی مسلمان بود ،کافر شد

شیخ بهایی نیز در یکی از غزلیاتش به این مساله اشاره دارد

از حرم گذشتم من ،راه مسجدم منم

کافر  ره  عشقم ،  من  کجا   مسلمانی

                                                              ***

+ نوشته شده در  یکشنبه پانزدهم خرداد 1390ساعت 23:13  توسط  خداداد  | 

فرازهایی از عرفان مولانا

فرازهایی از عرفان مولانا

آینه ات دانی چرا غماز نیست

زانکه زنگار از رخش ممتاز نیست

اگر نمی توانی خدات را مشاهده کنی بدان که دل تو مانند آیینه پاک و

صافی نشده است و زنگار مادیات و شهوات نفسانی روی آن را پوشانده و

خود مانع از دیدن نور الهی میشود.

لذا مولانا توصیه می کند که با زدودن دل از اوصاف نفسانی ،می توان نقشهایی

 در دل قابل دیدن شود که رنگ دنیایی ندارند و صورت الهی دارند.

آینه دل چون شود صافی و پاک

نقشها بینی برون از آب و خاک

هم ببینی نقش و هم نقاش را

فرش دولت را و هم فرّاش را

عطار نیز در منطق الطیر هم آوا با مولانا این مطلب را متذکر می شود.

دیده سیمرغ بین گر نیستت

دل چو آیینه منور نیستت

 

+ نوشته شده در  یکشنبه پانزدهم خرداد 1390ساعت 23:12  توسط  خداداد  | 

دل عاشق(غزلی از عطار)

دل عاشق

غزلی از عطار

ای دل اگر عاشقی در پی  دلدار  باش           

  بر در دل روز و شب منتظر  یار   باش 

دلبر تو دایما ً بر  در  دل   حاضر   است             

 رو در دل برگشای حاضر و بیدار  باش 

دیده‌ی جان  روی   او  تا  بنبیند     عیان              

 در طلب روی او  روی  به  دیوا ر    باش 

ناحیت دل  گرفت  لشگر   غوغای   نفس           

  پس تو اگر عاشقی عاشق  هشیار   باش 

نیست کس آگه که یار کی  بنماید   جمال        

  لیک تو باری به نقد ساخته‌ی کار    باش 

لشگر خواب آورد بر دل و جانت شکست

شب همه شب همدم   دیده    بیدار  باش

در ره او هرچه هست تا دل و جان نفقه کن     

تو  به  یکی   زنده‌ای   از   همه   بیزار باش 

گر   دل   و   جان   تو  را  در  بقا  آرزوست               

  دم   مزن  و  در   فنا   همدم   عطار باش 

+ نوشته شده در  شنبه چهاردهم خرداد 1390ساعت 0:1  توسط  خداداد  | 

فرازهایی از عرفان مولانا

فرازهایی از عرفان مولانا

مولانا معتقد است برای دفع اختلاف و ستیزه و نزاع پیروان مذاهب ،

راهی آسان تر و هموارتر از عشق وجود ندارد.

آنکه برّد بحث را عشق است و بس

کو   به   گفتگو  شود   فریاد رس

همچنین در مثنوی در ضمن بحث پیرامون عشق بیان می کند که:

مذهب عشق از همه دینها جداست

عاشقان را ملت و مذهب خداست

سخت پنهان است و پیدا حسرتش

جان سلطانان جان در حسرتش

غیر هفتاد ودو ملت کیش او

تخت شاهان تخته بندی پیش او

+ نوشته شده در  شنبه چهاردهم خرداد 1390ساعت 0:0  توسط  خداداد  | 

ادیب پیشاوری

ادیب پیشاوری

نام: سید احمد  ادیب پیشاوری

نام پدر: سید شهاب‌الدین

تولد و وفات: (۱۲۶۰ - ۱۳۴۹)   قمری

محل تولد: در سرحد بین افغانستان و پیشاور

شهرت علمی و فرهنگی: عالم و شاعر

معروف به ادیب. علوم ادبی و عربی را در زادگاه خود فرا گرفت ،

 سپس به افغانستان رفت و طی اقامت دو سالهٔ خود در کابل ، نزد آخوند

 ملامحمد مشهور به آل ناصر دانش آموخت. بعد به غزنین رفت و در

باغ فیروزه ، آرامگاه حکیم سنائی غزنوی ، اقامت گزید و آنجا نزد

 سعدالدین غزنوی تلمٌذ کرد. وی در بیست‌ودو سالگی به مشهد آمد و

 در آن شهر ریاضی را نزد میرزا عبدالرحمان و علوم عقلی را در محضر

 آخوند ملاغلامحسین شیخ‌الاسلام آموخت. سپس به سبزوار رفت و دو سال

 در محضر حاج ملاهادی سبزواری و آخوند ملامحمد ، فرزند وی ، و آخوند

 ملااسماعیل استفاده کرد. بعد به مشهد بازگشت و در مدرسهٔ میرزا جعفر

 ساکن و به ادیب پیشاوری یا ادیب هندی مشهور شد. در مشهد مورد توجه

میرزا سعید‌خان گرمرودی ، نائب‌التولیه آستان قدس رضوی ، قرار گرفت.

 بنا به تقاضای وی به تهران آمد و میهمان محمدخان قوام‌الدوله شد. و به تعلیم

و نشر ادب پرداخت. وی علاوه بر فنون ادبی و عربی و حفظ اشعار و نحو و لغت

و حکمت و ریاضیات در حسن خط نیز استاد بود. ادیب تا پایان عمر مجرد

 زیست و سرانجام در منزل یحیی‌خان قراگوزلو ، وزیر معارف درگذشت. و

در امامزادهٔ عبدالله تهران دفن شد. آثار وی: "دیوان" اشعار مشتمل بر چهارهزار

 و دویست بیت قصیده و غزل فارسی و سیصدوهفتاد بیت قصاید و قطعات عربی

 به انضمام دو رساله در بدیهیات اولیه و تصحیح "دیوان ناصرخسرو"؛ "قیصرنامه"؛

 حواشی و تعلیقات بر "تاریخ بیهقی" ترجمهٔ فارسی "اشارات" شیخ‌الرئیس که

 ناتمام ماند ، حاشیه بر "شرح ابن ابی‌الحدید" بر نهج‌البلاغه.

 

ابیاتی چند از ادیب:

سحر به بوی نسیمت به مژده جان سپرم

اگر  امان دهد   امشب  فراق   تا  سحرم

چو بگذری، قدمی بر دو چشم من بگذار

قیاس کن که منت از  شمار  خاک  درم

بکُشت غمزه ی خون ریز تو مرا صد بار

من   از خیال   لب جانفزات،   زنده ترم

گرفت عرصه ی عالم، جمال طلعت دوست

به هر کجا که  روم  آن   جمال   می نگرم

به رغم فلسفیان بشنو   این  دقیقه   ز من

که غائبی  تو  و  هرگز   نرفتی    از   نظرم

اگر  تو   دعوی  معجز  عیان   بخواهی کرد

یکی ز تربت   من  بر  گذر،  چو  در  گذرم

که سر زخاک بر آرم، چو شمع - و دیگر بار

به   پیش   روی   تو، پروانه وار   جان سپرم

مرا   اگر  به  چنین   شور،   بسپرند  به  خاک

درون    خاک،  ز  شور    درون    کفن   بدرم

بدان  صفت  که  به  موج   اندرون  رَوَد کشتی

همی  رَوَد   تن   زارم    درون     چشم     ترم

 

+ نوشته شده در  جمعه سیزدهم خرداد 1390ساعت 23:59  توسط  خداداد  | 

سیه دل (غزلی از مولانا)

سیه دل (غزلی از مولانا)

شرح دهم من که شب از چه  سیه  دل   بود                      

هر کی خورد خون خلق زشت و سیه دل شود

چون جگر عاشقان می‌خورد این شب به ظلم                     

دود   سیاهی   ظلم    بر    دل    شب  می‌دمد

عاقله    شب    تویی    باز   رهانش    ز ظلم                        

نیم   شبی   بر    فلک    راه   بزن   بر  رصد

تا   برهد    شب   ز  ظلم   ما   برهیم از ظلام                      

ای  که  جهان  فراخ  بی ‌تو چو  گور  و   لحد

شب  همه    روشن  شود  دوزخ گلشن  شود                     

چونک   بتابد    ز   تو   پرتو     نور       احد

سینه   کبودی    چرخ  پرتو   سینه    منست                      

جرعه   خون  دلم    تا    به   شفق    می‌رسد

فارغ و دلخوش بدم سرخوش و سرکش بدم                     

بولهب  غم    ببست   گردن    من  در   مسد

تیر غم    تو    روان      ما    هدف      آسمان                       

جان  پی غم هم دوان زانک غمش    می‌کشد

جانم    اگر    صافیست   دردی  لطف  توست                    

لطف   تو    پاینده  باد  بر   سر جان   تا  ابد

قافله    عصمتت    گشت   خفیر   ار   نه خود                     

راه زن   از   ریگ   ره بود  فزون    در  عدد

سر به خس اندرکشید مرغ غم از بیم آنک                       

بر  سر   غم   می‌زند   شادی   تو صد  لگد

چشم   چپم  می‌پرد  بازو     من    می‌جهد                           

شاید   اگر  جان   من  دیگ   هوس‌ها پزد

جان   مثل   گلبنان    حامله    غنچه‌هاست                          

جانب   غنچه    صبی    باد    صبا    می‌وزد

زود    دهانم    ببند   چون   دهن غنچه‌ها                           

زانک چنین لقمه‌ای خورد و زبان می‌گزد

+ نوشته شده در  شنبه هفتم خرداد 1390ساعت 23:10  توسط  خداداد  | 

حكايت اجابت دعای جنید

 

حكايت اجابت دعای جنید

پیرزنی به نزد جنید آمد و گفت: مدتی است تا پسرم رفته است

 و خبر او منقطع شده و بیش از این بر فراق او صبر نتوانم کرد.

 جنید گفت: علیک بالصبر. پیرزن پنداشت که او را گفت:

 بر تو باد که صبر خوری. به بازار رفت و شکسته ای بداد

و قدری صبر تلخ بستد و به خانه آورد و آن را حل کرد و

 بخورد، دهن او بسوخت و امعای او از آن تلخی ریش شد.

پس بیچاره ضعیف و بی طاقت به نزد شیخ آمد و گفت: خوردم.

شیخ او را گفت: تو را گفتم که صبر کن نه صبر خور.

پیرزن چون این بشنید، بر سر و روی زدن گرفت و گفت:

 مرا بیش طاقت صبر نیست. شیخ روی به آسمان کرد و لب

 بجنبانید، گفت: رو، که پسر تو به خانه رسیده است.

پیرزن به خانه آمد. پسر خود را دید که آمده بود. پس به

 خدمت شیخ آمد و گفت: تو به چه دانستی که پسرم آمده است؟

گفت: بدان که چون اضطراب تو بدیدم، دانستم که هر

آینه دعا اجابت کند، که او فرموده است که :

امن یجیب المضطر اذا دعاه؟ پس دعا کردم و به اجابت متیقن بودم

 

+ نوشته شده در  شنبه هفتم خرداد 1390ساعت 23:10  توسط  خداداد  | 

عالم مثل افلاطون

عالم مثل افلاطون

تو بدان آنکه که سیمرغ از نقاب

آشکارا   کرد  رخ   چون   آفتاب

صد هزاران سایه بر خاک افکند

پس نظر بر    سایه   پاک   افکند

سایه   خود   کرد   بر   عالم نثار

گشت چندین مرغ هر دم آشکار

این بیت یاد آور عالم مثل افلاطون است که جهان را ظل و سایه عالم مثال می داند.

افلاطون عقیده داشت آنچه در این جهان وجود دارد ،صورت مجازی است از آنچه

در جهانی فراتر از این جهان وجود دارد.بنابراین عالمی که حقایق روحانی و کامل آن 

جهان در ان هست عالم مثُل خوانده شده است.

تمثیل غار نیز برای توضیح عالم مثال است ،مردمی که بر در غار نشسته اند و سایه ها را

 بردیوار نشسته اند و سایه ها را بر دیوار تماشا می کنند خیال می کنند حقیقت را می بینند

اما حقیقت در پشت سر آنهاست و آنان فقط سایه های آنها را بر دیوار غارتماشا می کنند

این اندیشه در کلام مولانا هم وجود دارد.

مرغ بر بالا پران و سایه اش

می دود  بر خاک پرّان مرغ وش

ابلهی صیاد آن سایه شود

می دوَد چندانکه بی مایه شود

بی خبر که اصل آن سایه کجاست

بی خبر که اصل آن مرغ هواست

حکیم میرفندرسکی نیز در یکی از اشعار خود به این مساله اشاره دارد.

چرخ با این اختران نغز و خوش و زیباستی

صورتی  در زیر  دارد  آنچه  در   بالاستی

 

+ نوشته شده در  شنبه هفتم خرداد 1390ساعت 23:9  توسط  خداداد  |